Mào đầu: nhân chuyện công luận Việt Nam xôn xao về tiểu thuyết "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh, và quan niệm của Bảo Ninh coi Cuộc kháng chiến chống Mỹ của chúng ta là "Nội chiến", tôi bèn tìm hiểu trong website National Archieves, phần Pentagon Paper và nhờ NotebookLM đọc và tóm tắt. Vậy, bằng công cụ của Mỹ và tài liệu của Lầu Năm Góc hẳn hoi, ta hãy xem kết quả : liệu có phải là Cuộc kháng chiến chống Mỹ của chúng ta là "Nội chiến" như cách nhìn của Bảo Ninh hay không?
National Archieves là website của cơ quan Lưu trữ Hoa Kỳ được gọi đầy đủ là Cục Lưu trữ và Văn thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Archives and Records Administration - NARA). Đây là cơ quan liên bang chịu trách nhiệm bảo quản và cung cấp quyền tiếp cận các tài liệu lịch sử của chính phủ Mỹ.
Trong nhiều năm, người Mỹ đã chứng kiến hai cuộc chiến tranh Việt Nam: một cuộc chiến trên màn hình TV của họ, và một cuộc chiến khác mà chính phủ của họ thề rằng đang trên đà chiến thắng. Hồ sơ Lầu Năm Góc đã chứng minh cuộc chiến thứ hai chỉ là một câu chuyện hư cấu.
Vào những năm 1960 và 1970, một vực thẳm của sự mất lòng tin đã chia cắt người dân Mỹ khỏi chính phủ của họ. Những lời trấn an chính thức về "ánh sáng cuối đường hầm" dường như mâu thuẫn một cách tàn nhẫn với số thương vong ngày càng tăng và sự bế tắc hiển hiện trên chiến trường. Năm 1971, việc rò rỉ Hồ sơ Lầu Năm Góc—một bộ lịch sử tối mật của Bộ Quốc phòng—đã giáng một đòn chí mạng vào niềm tin của công chúng. Đây không chỉ là một vụ rò rỉ; đó là bản khám nghiệm tử thi chính thức của một chính sách thất bại, được viết bởi chính các kiến trúc sư của nó.
Những tài liệu này không tiết lộ những lời nói dối đơn lẻ, mà là một hệ thống lừa dối công chúng và tự lừa dối trong nội bộ kéo dài qua nhiều thập kỷ, một hệ thống đã khiến thảm kịch chiến tranh trở nên không thể tránh khỏi. Bài viết này sẽ chắt lọc những tiết lộ gây chấn động nhất từ bộ lịch sử tối mật đó, những sự thật đã định hình lại vĩnh viễn sự hiểu biết của công chúng về một trong những cuộc xung đột gây chia rẽ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Điều gì sẽ xảy ra khi câu chuyện chính thức về một cuộc chiến tranh sụp đổ?
--------------------------------------------------------------------------------
Tuy nhiên, Hồ sơ Lầu Năm Góc đã phơi bày một sự thật hoàn toàn khác, một sự thật mang tính toán lạnh lùng hơn nhiều. Một bản ghi nhớ nội bộ vào tháng 1 năm 1965 của Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng John McNaughton đã nêu rõ lý do thực sự đằng sau sự can dự của Mỹ.
"Mặc dù Tổng thống Johnson tuyên bố rằng mục tiêu của Chiến tranh Việt Nam là nhằm đảm bảo một 'miền Nam Việt Nam độc lập, phi cộng sản', một bản ghi nhớ tháng 1 năm 1965 của Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng John McNaughton đã nêu rõ một lý do căn bản là 'không phải để giúp một người bạn, mà là để kiềm chế Trung Quốc'."
Sự khác biệt này có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó đã thay đổi toàn bộ bản chất của cuộc chiến từ một cuộc thập tự chinh đạo đức thành một nước cờ thực dụng trong bàn cờ địa chính trị của Chiến tranh Lạnh. Sự hy sinh của những người lính Mỹ không còn là để bảo vệ tự do cho một đồng minh, mà là để phục vụ một chiến lược kiềm chế một cường quốc khác. Đây là một sự thật trần trụi mà nếu được biết đến rộng rãi, có thể đã làm xói mòn sự ủng hộ của công chúng đối với một cuộc chiến ngày càng đẫm máu. Sự lừa dối về mục đích cơ bản này không phải là một sự kiện cá biệt; nó là nền tảng cho một dự án leo thang bí mật kéo dài hàng thập kỷ, được che giấu khỏi người dân Mỹ.
• Dưới thời Tổng thống Truman: Chính phủ Hoa Kỳ bắt đầu bằng việc viện trợ tài chính cho Pháp trong cuộc chiến chống lại Việt Minh do những người cộng sản lãnh đạo.
• Dưới thời Tổng thống Eisenhower: Hoa Kỳ đóng một "vai trò trực tiếp" trong việc phá hoại Hiệp định Genève năm 1954 bằng cách hỗ trợ cho chính quyền non trẻ ở miền Nam Việt Nam.
• Dưới thời Tổng thống Kennedy: Chính sách của Hoa Kỳ đã chuyển từ một "canh bạc" có giới hạn thành một "cam kết" sâu rộng về uy tín quốc gia.
• Dưới thời Tổng thống Johnson: Hoa Kỳ bắt đầu tiến hành các hoạt động quân sự bí mật chống lại miền Bắc Việt Nam, bao gồm các cuộc đột kích ven biển và các cuộc tấn công của Thủy quân lục chiến—những hành động không bao giờ được báo cáo trên các phương tiện truyền thông chính thống.
Sự lừa dối về Sự kiện Vịnh Bắc Bộ năm 1964 chính là đỉnh điểm của chuỗi hành động bí mật này. Các tài liệu đã phơi bày cách chính quyền Johnson đã cố tình xuyên tạc thông tin để đánh lừa Quốc hội và công chúng, tạo ra một cái cớ để biện minh cho việc leo thang chiến tranh trên quy mô lớn. Đây không phải là một lời nói dối đơn lẻ, mà là sự hoàn tất của một khuôn mẫu lừa dối được xây dựng qua nhiều năm, khiến một cuộc chiến toàn diện gần như không thể tránh khỏi mà không có bất kỳ sự đồng thuận thực sự nào từ người dân.
Bộ Tư lệnh Viện trợ Quân sự Hoa Kỳ tại Việt Nam (MACV) liên tục yêu cầu hàng trăm nghìn binh sĩ để đạt được các mục tiêu quân sự. Tuy nhiên, trong khi công chúng được cho biết rằng nhiều quân hơn đồng nghĩa với chiến thắng gần hơn, thì thực tế bí mật lại là một sự hoài nghi sâu sắc. Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara, người được xem là nhà thống kê trưởng của cuộc chiến, đã ngày càng mất niềm tin vào chính những con số của mình. Đỉnh điểm của sự vỡ mộng này được thể hiện trong một bản ghi nhớ quan trọng ngày 14 tháng 10 năm 1966, nơi ông thừa nhận rằng cuộc chiến tiêu hao là một ngõ cụt.
"...nếu không có một sự thay đổi đột phá trong cuộc chiến, chúng ta nên giới hạn việc tăng quân Mỹ ở miền Nam Việt Nam trong năm 1967 ở mức 10.000 người và nên giữ ổn định ở tổng số 470.000 quân... Tôi cũng tin rằng ngay cả khi có nhiều hơn 470.000 quân cũng sẽ không tiêu diệt được kẻ thù với số lượng đủ để làm suy sụp tinh thần của họ, chừng nào họ còn nghĩ rằng họ có thể chờ đợi cho đến khi chúng ta rút lui."
Tiết lộ này có tác động sâu sắc. Nó cho thấy rằng ngay cả khi đang công khai yêu cầu thêm nguồn lực, chính những người vạch ra cuộc chiến lại đang âm thầm kết luận rằng việc chỉ đơn thuần tăng quân sẽ không bao giờ dẫn đến chiến thắng, và ý chí chiến đấu của đối phương là không thể bị phá vỡ. Những con số không bao giờ có thể cộng lại thành chiến thắng.
Một đoạn văn trong hồ sơ đã tóm tắt sự thất bại trí tuệ này một cách mạnh mẽ:
"Chính sách của Hoa Kỳ ở Đông Dương bắt nguồn từ sự phủ nhận và thiếu hiểu biết hoàn toàn về lịch sử và văn hóa của khu vực. Chính sách của Mỹ đã phớt lờ tính hợp pháp và thẩm quyền của Hiệp định Genève, nguồn gốc và bản chất của chế độ độc tài Ngô Đình Diệm ở miền Nam Việt Nam, nguồn gốc bản địa của cuộc nổi dậy chống lại chế độ của ông, và danh tính của các lực lượng ở tất cả các bên trong cuộc xung đột."
Sự thiếu hiểu biết này đã dẫn đến những sai lầm chiến lược chết người. Bằng cách phớt lờ tính hợp pháp của Hiệp định Genève, Hoa Kỳ đã hy sinh vị thế đạo đức và pháp lý của mình. Bằng cách ủng hộ chế độ độc tài và đàn áp của Ngô Đình Diệm mà không hiểu bản chất của nó, Hoa Kỳ đã tự làm tha hóa chính những người dân mà họ tuyên bố đang bảo vệ. Và quan trọng nhất, bằng cách diễn giải sai một cuộc nội chiến có nguồn gốc dân tộc chủ nghĩa sâu sắc thành một trường hợp đơn giản của sự xâm lược từ Cộng sản, Hoa Kỳ đã áp đặt một giải pháp quân sự cho một vấn đề chính trị. Đây là một sự tính toán sai lầm tai hại, đã khóa chặt nước Mỹ vào một chiến lược không bao giờ có thể giành được "trái tim và khối óc" của người dân Việt Nam.
--------------------------------------------------------------------------------
Hơn 50 năm sau, Hồ sơ Lầu Năm Góc buộc chúng ta phải đặt ra một câu hỏi vượt thời gian, một câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay: Trong một nền dân chủ, cái giá thực sự của một cuộc chiến được xây dựng trên những bí mật là gì?
Vào những năm 1960 và 1970, một vực thẳm của sự mất lòng tin đã chia cắt người dân Mỹ khỏi chính phủ của họ. Những lời trấn an chính thức về "ánh sáng cuối đường hầm" dường như mâu thuẫn một cách tàn nhẫn với số thương vong ngày càng tăng và sự bế tắc hiển hiện trên chiến trường. Năm 1971, việc rò rỉ Hồ sơ Lầu Năm Góc—một bộ lịch sử tối mật của Bộ Quốc phòng—đã giáng một đòn chí mạng vào niềm tin của công chúng. Đây không chỉ là một vụ rò rỉ; đó là bản khám nghiệm tử thi chính thức của một chính sách thất bại, được viết bởi chính các kiến trúc sư của nó.
Những tài liệu này không tiết lộ những lời nói dối đơn lẻ, mà là một hệ thống lừa dối công chúng và tự lừa dối trong nội bộ kéo dài qua nhiều thập kỷ, một hệ thống đã khiến thảm kịch chiến tranh trở nên không thể tránh khỏi. Bài viết này sẽ chắt lọc những tiết lộ gây chấn động nhất từ bộ lịch sử tối mật đó, những sự thật đã định hình lại vĩnh viễn sự hiểu biết của công chúng về một trong những cuộc xung đột gây chia rẽ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Điều gì sẽ xảy ra khi câu chuyện chính thức về một cuộc chiến tranh sụp đổ?
--------------------------------------------------------------------------------
1. Mục tiêu thực sự của cuộc chiến đã được che giấu
Trước công chúng, mục tiêu của cuộc chiến, như Tổng thống Lyndon B. Johnson đã tuyên bố, là một mục tiêu cao cả: đảm bảo một "miền Nam Việt Nam độc lập, phi cộng sản." Lời giải thích này đã định hình cuộc chiến như một sứ mệnh đạo đức nhằm bảo vệ một đồng minh nhỏ bé khỏi sự xâm lược từ bên ngoài, một lý tưởng mà nhiều người Mỹ sẵn lòng hy sinh để bảo vệ.Tuy nhiên, Hồ sơ Lầu Năm Góc đã phơi bày một sự thật hoàn toàn khác, một sự thật mang tính toán lạnh lùng hơn nhiều. Một bản ghi nhớ nội bộ vào tháng 1 năm 1965 của Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng John McNaughton đã nêu rõ lý do thực sự đằng sau sự can dự của Mỹ.
"Mặc dù Tổng thống Johnson tuyên bố rằng mục tiêu của Chiến tranh Việt Nam là nhằm đảm bảo một 'miền Nam Việt Nam độc lập, phi cộng sản', một bản ghi nhớ tháng 1 năm 1965 của Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng John McNaughton đã nêu rõ một lý do căn bản là 'không phải để giúp một người bạn, mà là để kiềm chế Trung Quốc'."
Sự khác biệt này có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó đã thay đổi toàn bộ bản chất của cuộc chiến từ một cuộc thập tự chinh đạo đức thành một nước cờ thực dụng trong bàn cờ địa chính trị của Chiến tranh Lạnh. Sự hy sinh của những người lính Mỹ không còn là để bảo vệ tự do cho một đồng minh, mà là để phục vụ một chiến lược kiềm chế một cường quốc khác. Đây là một sự thật trần trụi mà nếu được biết đến rộng rãi, có thể đã làm xói mòn sự ủng hộ của công chúng đối với một cuộc chiến ngày càng đẫm máu. Sự lừa dối về mục đích cơ bản này không phải là một sự kiện cá biệt; nó là nền tảng cho một dự án leo thang bí mật kéo dài hàng thập kỷ, được che giấu khỏi người dân Mỹ.
2. Con đường dẫn đến chiến tranh được lát bằng những lời nói dối và các bước leo thang bí mật qua bốn đời tổng thống
Hồ sơ Lầu Năm Góc đã vạch trần một sự thật rằng sự can dự của Mỹ vào Việt Nam không phải là một sự kiện tình cờ, mà là một quá trình leo thang có hệ thống và bí mật kéo dài qua bốn đời tổng thống. Mỗi chính quyền, bằng những hành động bí mật, đã dẫn dắt nước Mỹ đi xuống một bậc thang sâu hơn vào cuộc xung đột, tạo ra một "sự phụ thuộc vào con đường đã chọn" khiến việc rút lui ngày càng trở nên khó khăn hơn. Đó là một cầu thang được xây dựng trong bóng tối, và mỗi đời tổng thống lại dẫn đất nước xuống một tầng nữa mà không bao giờ bật đèn để công chúng có thể tranh luận.• Dưới thời Tổng thống Truman: Chính phủ Hoa Kỳ bắt đầu bằng việc viện trợ tài chính cho Pháp trong cuộc chiến chống lại Việt Minh do những người cộng sản lãnh đạo.
• Dưới thời Tổng thống Eisenhower: Hoa Kỳ đóng một "vai trò trực tiếp" trong việc phá hoại Hiệp định Genève năm 1954 bằng cách hỗ trợ cho chính quyền non trẻ ở miền Nam Việt Nam.
• Dưới thời Tổng thống Kennedy: Chính sách của Hoa Kỳ đã chuyển từ một "canh bạc" có giới hạn thành một "cam kết" sâu rộng về uy tín quốc gia.
• Dưới thời Tổng thống Johnson: Hoa Kỳ bắt đầu tiến hành các hoạt động quân sự bí mật chống lại miền Bắc Việt Nam, bao gồm các cuộc đột kích ven biển và các cuộc tấn công của Thủy quân lục chiến—những hành động không bao giờ được báo cáo trên các phương tiện truyền thông chính thống.
Sự lừa dối về Sự kiện Vịnh Bắc Bộ năm 1964 chính là đỉnh điểm của chuỗi hành động bí mật này. Các tài liệu đã phơi bày cách chính quyền Johnson đã cố tình xuyên tạc thông tin để đánh lừa Quốc hội và công chúng, tạo ra một cái cớ để biện minh cho việc leo thang chiến tranh trên quy mô lớn. Đây không phải là một lời nói dối đơn lẻ, mà là sự hoàn tất của một khuôn mẫu lừa dối được xây dựng qua nhiều năm, khiến một cuộc chiến toàn diện gần như không thể tránh khỏi mà không có bất kỳ sự đồng thuận thực sự nào từ người dân.
3. Các quan chức cấp cao thừa nhận trong nội bộ rằng chiến lược chiến tranh tiêu hao đang thất bại
Trong khi công chúng liên tục được nghe những báo cáo lạc quan về "số lượng kẻ địch bị tiêu diệt" và tiến triển của cuộc chiến, thì bên trong các hành lang quyền lực ở Washington, một cuộc khủng hoảng niềm tin thầm lặng đang diễn ra. Hồ sơ Lầu Năm Góc cho thấy một sự mất kết nối đáng kinh ngạc giữa các tướng lĩnh lạc quan ở Sài Gòn, những người luôn yêu cầu thêm quân, và các kiến trúc sư dân sự của cuộc chiến, những người ngày càng thừa nhận trong riêng tư rằng chiến lược này đang thất bại.Bộ Tư lệnh Viện trợ Quân sự Hoa Kỳ tại Việt Nam (MACV) liên tục yêu cầu hàng trăm nghìn binh sĩ để đạt được các mục tiêu quân sự. Tuy nhiên, trong khi công chúng được cho biết rằng nhiều quân hơn đồng nghĩa với chiến thắng gần hơn, thì thực tế bí mật lại là một sự hoài nghi sâu sắc. Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara, người được xem là nhà thống kê trưởng của cuộc chiến, đã ngày càng mất niềm tin vào chính những con số của mình. Đỉnh điểm của sự vỡ mộng này được thể hiện trong một bản ghi nhớ quan trọng ngày 14 tháng 10 năm 1966, nơi ông thừa nhận rằng cuộc chiến tiêu hao là một ngõ cụt.
"...nếu không có một sự thay đổi đột phá trong cuộc chiến, chúng ta nên giới hạn việc tăng quân Mỹ ở miền Nam Việt Nam trong năm 1967 ở mức 10.000 người và nên giữ ổn định ở tổng số 470.000 quân... Tôi cũng tin rằng ngay cả khi có nhiều hơn 470.000 quân cũng sẽ không tiêu diệt được kẻ thù với số lượng đủ để làm suy sụp tinh thần của họ, chừng nào họ còn nghĩ rằng họ có thể chờ đợi cho đến khi chúng ta rút lui."
Tiết lộ này có tác động sâu sắc. Nó cho thấy rằng ngay cả khi đang công khai yêu cầu thêm nguồn lực, chính những người vạch ra cuộc chiến lại đang âm thầm kết luận rằng việc chỉ đơn thuần tăng quân sẽ không bao giờ dẫn đến chiến thắng, và ý chí chiến đấu của đối phương là không thể bị phá vỡ. Những con số không bao giờ có thể cộng lại thành chiến thắng.
4. Chính sách của Hoa Kỳ hoàn toàn mù quáng trước thực tế tại Việt Nam
Có lẽ tiết lộ mang tính hủy diệt nhất của Hồ sơ Lầu Năm Góc không phải là về những lời nói dối, mà là về sự thiếu hiểu biết sâu sắc đã định hình nên toàn bộ chính sách của Mỹ. Các quyết định được đưa ra tại Washington không chỉ sai lầm về mặt chiến thuật, mà còn hoàn toàn mù quáng trước lịch sử, văn hóa và động lực chính trị của chính đất nước Việt Nam.Một đoạn văn trong hồ sơ đã tóm tắt sự thất bại trí tuệ này một cách mạnh mẽ:
"Chính sách của Hoa Kỳ ở Đông Dương bắt nguồn từ sự phủ nhận và thiếu hiểu biết hoàn toàn về lịch sử và văn hóa của khu vực. Chính sách của Mỹ đã phớt lờ tính hợp pháp và thẩm quyền của Hiệp định Genève, nguồn gốc và bản chất của chế độ độc tài Ngô Đình Diệm ở miền Nam Việt Nam, nguồn gốc bản địa của cuộc nổi dậy chống lại chế độ của ông, và danh tính của các lực lượng ở tất cả các bên trong cuộc xung đột."
Sự thiếu hiểu biết này đã dẫn đến những sai lầm chiến lược chết người. Bằng cách phớt lờ tính hợp pháp của Hiệp định Genève, Hoa Kỳ đã hy sinh vị thế đạo đức và pháp lý của mình. Bằng cách ủng hộ chế độ độc tài và đàn áp của Ngô Đình Diệm mà không hiểu bản chất của nó, Hoa Kỳ đã tự làm tha hóa chính những người dân mà họ tuyên bố đang bảo vệ. Và quan trọng nhất, bằng cách diễn giải sai một cuộc nội chiến có nguồn gốc dân tộc chủ nghĩa sâu sắc thành một trường hợp đơn giản của sự xâm lược từ Cộng sản, Hoa Kỳ đã áp đặt một giải pháp quân sự cho một vấn đề chính trị. Đây là một sự tính toán sai lầm tai hại, đã khóa chặt nước Mỹ vào một chiến lược không bao giờ có thể giành được "trái tim và khối óc" của người dân Việt Nam.
--------------------------------------------------------------------------------
Kết luận: Tiếng vọng của sự thật
Hồ sơ Lầu Năm Góc đã vạch ra một vực thẳm sâu hoắm giữa câu chuyện công khai về Chiến tranh Việt Nam và thực tế bí mật mà chỉ những người trong cuộc mới biết. Những tiết lộ này không phải về một lời nói dối đơn lẻ, mà về một chuỗi lừa dối, tính toán sai lầm và những động cơ bị che giấu kéo dài qua bốn chính quyền. Hậu quả của nó không chỉ là một cuộc chiến thất bại, mà còn là sự xói mòn lòng tin vào các thể chế chính phủ, một thế hệ người Mỹ phải vật lộn với câu hỏi về sự trung thực của chính đất nước mình, và cái giá phải trả bằng mạng người cho một cuộc xung đột được tiến hành dưới những tiền đề sai lầm.Hơn 50 năm sau, Hồ sơ Lầu Năm Góc buộc chúng ta phải đặt ra một câu hỏi vượt thời gian, một câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay: Trong một nền dân chủ, cái giá thực sự của một cuộc chiến được xây dựng trên những bí mật là gì?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét